Opis
Synagoga przy ulicy Dohány to Wielka Synagoga w Budapeszcie, największa synagoga w Europie, z prawie 3000 miejsc. Dwie cebulaste kopuły, czerwono-żółta cegła i łuki zapożyczone z mauretańskiej Hiszpanii czynią ją niepodobną do żadnej innej, a wokół niej stoją muzeum, cmentarz i pomnik Holokaustu.
Wiedeński architekt Ludwig Förster uważał, że nie istnieje żadna swoista architektura żydowska, więc wybrał formy używane przez ludy spokrewnione z Izraelitami, przede wszystkim Arabów. Dekoracja sięga do Afryki Północnej i Alhambry, z dwiema ośmiobocznymi wieżami zwieńczonymi kopułami na wysokości 43 metrów.
W środku jest urządzona jak chrześcijańska bazylika, z trzema bogato zdobionymi nawami i dwiema galeriami, a, co niezwykłe w synagodze, także z organami. Mężczyźni siedzieli na dole, kobiety na galeriach. Szafa na Torę i kolorowe, złocone geometryczne freski to dzieło Frigyesa Feszla.
Organy były nowością. Franz Liszt i Camille Saint-Saëns obaj grali na pierwotnych, zbudowanych w 1859 roku, z 5000 piszczałek. Dzisiejsze pochodzą z 1996 roku. W szafie przechowuje się zwoje Tory uratowane z synagog zniszczonych w Holokauście.
Za synagogą Park Pamięci Raoula Wallenberga skrywa Drzewo Życia Imre Vargi: metalową wierzbę płaczącą, na każdym liściu z nazwiskiem ofiary. Inne tablice czczą ludzi, którzy ratowali Żydów, jak Carl Lutz i Giorgio Perlasca.
Węgierskie Muzeum Żydowskie i Archiwum, zbudowane w 1930 roku, stoi na miejscu domu, w którym urodził się Theodor Herzl. Zgromadzono w nim przedmioty rytualne szabatu i najważniejszych świąt oraz salę poświęconą Holokaustowi. Obok synagogi Świątynia Bohaterów upamiętnia węgierskich Żydów poległych w I wojnie światowej.
Społeczność żydowska Pesztu zbudowała synagogę w latach 1854–1859, by była pierwszym wyraźnym znakiem jej obecności w mieście. Poświęcono ją 6 września 1859 roku, a kamień zwornikowy włożono do szafy srebrną kielnią wykonaną na tę okazję.
Potem nadeszły najciemniejsze lata. Prohitlerowscy Strzałokrzyżowcy zbombardowali ją w 1939 roku. W 1944 roku ulica Dohány wyznaczała granicę getta budapeszteńskiego, a synagoga dała schronienie setkom osób.
Ponad dwa tysiące ludzi, którzy zmarli w getcie z głodu i zimna zimą 1944–1945, spoczywa na jej dziedzińcu. Cmentarz przy synagodze jest wbrew zwyczajowi: ten powstał z konieczności, w getcie, w którym przymusowo zamieszkało 70 000 osób. Budynek odnowiono w latach 1991–1998.
Koniecznie zobacz
• Szafę na Torę i freski.
• Drzewo Życia.
• Węgierskie Muzeum Żydowskie.
• Świątynię Bohaterów.
Czy wiesz, że…?
• Z góry bruk małego placu przed synagogą układa się w menorę.
• Synagoga Centralna na Manhattanie wzorowała się na niej.
• Renowację wsparły datki rządu węgierskiego i Amerykanów, takich jak Estée Lauder i Tony Curtis.
Wiedeński architekt Ludwig Förster uważał, że nie istnieje żadna swoista architektura żydowska, więc wybrał formy używane przez ludy spokrewnione z Izraelitami, przede wszystkim Arabów. Dekoracja sięga do Afryki Północnej i Alhambry, z dwiema ośmiobocznymi wieżami zwieńczonymi kopułami na wysokości 43 metrów.
W środku jest urządzona jak chrześcijańska bazylika, z trzema bogato zdobionymi nawami i dwiema galeriami, a, co niezwykłe w synagodze, także z organami. Mężczyźni siedzieli na dole, kobiety na galeriach. Szafa na Torę i kolorowe, złocone geometryczne freski to dzieło Frigyesa Feszla.
Organy były nowością. Franz Liszt i Camille Saint-Saëns obaj grali na pierwotnych, zbudowanych w 1859 roku, z 5000 piszczałek. Dzisiejsze pochodzą z 1996 roku. W szafie przechowuje się zwoje Tory uratowane z synagog zniszczonych w Holokauście.
Za synagogą Park Pamięci Raoula Wallenberga skrywa Drzewo Życia Imre Vargi: metalową wierzbę płaczącą, na każdym liściu z nazwiskiem ofiary. Inne tablice czczą ludzi, którzy ratowali Żydów, jak Carl Lutz i Giorgio Perlasca.
Węgierskie Muzeum Żydowskie i Archiwum, zbudowane w 1930 roku, stoi na miejscu domu, w którym urodził się Theodor Herzl. Zgromadzono w nim przedmioty rytualne szabatu i najważniejszych świąt oraz salę poświęconą Holokaustowi. Obok synagogi Świątynia Bohaterów upamiętnia węgierskich Żydów poległych w I wojnie światowej.
Społeczność żydowska Pesztu zbudowała synagogę w latach 1854–1859, by była pierwszym wyraźnym znakiem jej obecności w mieście. Poświęcono ją 6 września 1859 roku, a kamień zwornikowy włożono do szafy srebrną kielnią wykonaną na tę okazję.
Potem nadeszły najciemniejsze lata. Prohitlerowscy Strzałokrzyżowcy zbombardowali ją w 1939 roku. W 1944 roku ulica Dohány wyznaczała granicę getta budapeszteńskiego, a synagoga dała schronienie setkom osób.
Ponad dwa tysiące ludzi, którzy zmarli w getcie z głodu i zimna zimą 1944–1945, spoczywa na jej dziedzińcu. Cmentarz przy synagodze jest wbrew zwyczajowi: ten powstał z konieczności, w getcie, w którym przymusowo zamieszkało 70 000 osób. Budynek odnowiono w latach 1991–1998.
Koniecznie zobacz
• Szafę na Torę i freski.
• Drzewo Życia.
• Węgierskie Muzeum Żydowskie.
• Świątynię Bohaterów.
Czy wiesz, że…?
• Z góry bruk małego placu przed synagogą układa się w menorę.
• Synagoga Centralna na Manhattanie wzorowała się na niej.
• Renowację wsparły datki rządu węgierskiego i Amerykanów, takich jak Estée Lauder i Tony Curtis.